📖 Giới thiệu khóa học

Dành cho người mới học tiếng Nhật hoặc muốn ôn lại hai bảng chữ Hiragana và Katakana. Bạn học mặt chữ, các cặp dễ nhầm, âm đục và bán đục, âm ghép, cách ghi âm ngoại lai, trường âm, âm ngắt và số đếm cơ bản. Ghi chú nhận diện nét chữ, hướng dẫn nhịp phách và ví dụ kèm cách đọc, nghĩa tiếng Việt giúp bạn liên hệ chữ viết với phát âm.

Tri ân:

Xin trân trọng cảm ơn cộng đồng xây dựng và duy trì Jisho, cùng các học giả đã phát triển và truyền lại hệ thống La-tinh hóa Hepburn. Những đóng góp ấy giúp người học tiếp cận chữ viết, cách đọc và từ ví dụ tiếng Nhật một cách có hệ thống.

📖 Khẩu hình 5 nguyên âm gốc (あ, い, う, え, お) và nguyên tắc ghép âm

Tiếng Nhật chỉ có 5 nguyên âm gốc tạo nền tảng cho toàn bộ bảng chữ cái; nhiều hàng phụ âm phía sau kết hợp với các nguyên âm này:

• Phát âm ngắn, gọn, dứt khoát với độ mở miệng vừa phải, không ngân dài hay luyến giọng nếu không có trường âm.
• Riêng âm う (u) không chu tròn môi như chữ "u" tiếng Việt mà giữ môi phẳng tự nhiên, đọc trung gian giữa "ư" và "u".

📖 Lưu ý phát âm hàng S (さ行) và cặp chữ Katakana dễ nhầm (シ - ソ)

• Âm し / シ (shi) phát âm nhẹ với mặt lưỡi nâng lên gần vòm miệng; âm す / ス (su) đọc gần giống "xư" nhẹ qua kẽ răng.
• Trong Katakana, シ (shi) có 2 nét chấm xếp dọc hơn và nét cuối hất từ dưới lên phải, còn ソ (so) có nét chấm trên nằm ngang hơn và nét cuối phẩy từ trên xuống trái.

📖 Phát âm 3 âm đặc biệt ち (chi), つ (tsu), ふ (fu) và quy tắc trợ từ は, へ

• Âm ち / チ (chi) đọc giống "chi" nhưng hơi xì nhẹ; âm つ / ツ (tsu) kết hợp đầu lưỡi chặn ở chân răng của âm t rồi xì hơi ngay sang âm "xư".
• Âm ふ / フ (fu) không cắn môi dưới như chữ "ph" tiếng Việt mà khép hờ hai môi rồi thổi nhẹ luồng hơi qua khe môi (trung gian giữa "phư" và "hư").
• Khi đóng vai trò trợ từ ngữ pháp, chữ は đọc là /wa/ (không đọc là ha) và chữ へ đọc là /e/ (không đọc là he).

📖 Phân biệt cặp chữ Katakana ツ (tsu) và シ (shi), ソ (so)

Chữ ツ (tsu) và ソ (so) đều có nét dài phẩy từ trên xuống trái; điểm khác biệt là ツ có 2 nét chấm nhỏ xếp hàng ngang ở trên, còn シ (shi) có 2 nét chấm xếp dọc bên trái và nét dài hất từ dưới lên phải.

📖 Cách phát âm hàng R (ら行) và 2 chữ đặc biệt を (wo/o), ん (n)

• Hàng R (ら, り, る, れ, ろ) không cuộn lưỡi kiểu Mỹ, mà búng nhẹ đầu lưỡi 1 lần vào lợi răng cửa trên"l" pha nhẹ "đ/r"
• Chữ を / ヲ (wo) hiện nay hầu như chỉ dùng làm trợ từ, thường đánh dấu tân ngữ trực tiếp, cũng đánh dấu nơi đi qua hoặc rời đi, và phát âm giống hệt âm /o/.
• Âm mũi ん / ン (n) hầu như không đứng đầu từ, chiếm trọn 1 phách (1 nhịp) và đổi cách đọc theo âm đứng sau, gần như: /m/ (trước b, p, m), /n/ (trước t, d, n, r, z, ch, j), /ŋ/ (ng) (trước k, g). Ở cuối từ, ん đọc mũi ở cuống họng, nghe gần "ng" nhẹ.

📖 Mẹo phân biệt các chữ có nét xoắn đuôi (ま - も, め - ぬ, る - ろ, ね - れ - わ)

• Nhóm る (ru) - ろ (ro) và ぬ (nu) - め (me) giống hệt phần thân, chỉ khác là る và ぬ có vòng xoắn tròn ở đuôiu
• Trong Katakana, ン (n) có 1 nét chấm ở trên và nét dài hất từ dưới lên phải (cùng hướng với シ), đối lập với ソ (so).

📖 Quy tắc biến âm với dấu Tenten (゛) và Maru (゜)

Khi thêm dấu vào góc trên bên phải của 4 hàng phụ âm vô thanh (K, S, T, H), dấu ゛ tạo phụ âm hữu thanh, còn dấu ゜ tạo hàng P vô thanh:

• Thêm dấu Tenten (゛ - hai phẩy): hàng K → G (が), hàng S → Z (ざ), hàng T → D (だ), hàng H → B (ば).
• Thêm dấu Maru (゜ - vòng tròn nhỏ) vào duy nhất hàng H: biến thành hàng P (ぱ) tắc hai môi vô thanh.

📖 Lưu ý đồng âm giữa じ/ぢ (ji) và ず/づ (zu)

Trong tiếng Nhật hiện đại, cặp じ (ji) - ぢ (ji) đọc giống nhau và cặp ず (zu) - づ (zu) cũng đọc giống nhau: thông thường luôn dùng じ và ず, còn ぢ và づ thường xuất hiện khi nối từ ghép (như 鼻血 hanaji) hoặc lặp âm liền kề (như 続く tsuzuku).

📖 Nguyên tắc tạo âm ghép (Yōon - Ảo âm) trong tiếng Nhật

Âm ghép (Yōon) được tạo bằng cách lấy các chữ thuộc cột い (i) (き, し, ち, に, ひ, み, り; các chữ có dấu đục, bán đục ở chủ đề sau) ghép với 3 chữ や, ゆ, よ viết nhỏ (ゃ, ゅ, ょ / ャ, ュ, ョ):

• Toàn bộ cụm âm ghép chỉ đọc lướt gọn trong 1 phách (1 nhịp duy nhất) chứ không tách thành 2 âm tiết riêng.
• Phân biệt rõ kích thước chữ nhỏ và chữ thường vì làm thay đổi hoàn toàn nghĩa của từ: ví dụ びょういん /byōin/ (bệnh viện - 4 phách) khác với びよういん /biyōin/ (tiệm làm tóc - 5 phách).

📖 Nguyên tắc ghép ぎ, じ, び, ぴ với ゃ, ゅ, ょ (ャ, ュ, ョ) nhỏ

Khi thêm dấu Tenten (゛) hoặc Maru (゜) vào các chữ cột い rồi ghép với ゃ, ゅ, ょ / ャ, ュ, ョ nhỏ, ta được 12 âm ghép biến âm vẫn gói gọn trong đúng 1 phách (1 nhịp):

• Hàng G (ぎゃ, ぎゅ, ぎょ): đọc lướt âm cuống lưỡi hữu thanh /gya, gyu, gyo/.
• Hàng J (じゃ, じゅ, じょ): đọc lướt âm vòm miệng hữu thanh /ja, ju, jo/ (trong thực tế ぢゃ, ぢゅ, ぢょ rất hiếm gặp và đọc giống hệt じゃ, じゅ, じょ).
• Hàng B (びゃ, びゅ, びょ) và P (ぴゃ, ぴゅ, ぴょ): phân biệt rõ âm môi hữu thanh by- và âm môi vô thanh py-.

📖 Cách ghép nguyên âm nhỏ (ァ, ィ, ゥ, ェ, ォ) và chữ ヴ để phiên âm tiếng nước ngoài

Bảng chữ cái truyền thống không có các âm như /f-, v-, ti, di, tu, du, wi, we, wo, she, je, che/; vì vậy tiếng Nhật hiện đại dùng 5 nguyên âm Katakana viết nhỏ (ァ, ィ, ゥ, ェ, ォ) và chữ ヴ (ウ thêm tenten) để ghi từ mượn gần với âm gốc hơn (Anh, Pháp, Ý, tên riêng Việt Nam...):

• Toàn bộ tổ hợp (chữ chính + nguyên âm nhỏ) vẫn chỉ tính là 1 phách (1 nhịp).

📖 Nhịp phách Mora (拍 - Haku) và tại sao phát âm đúng độ dài lại quyết định nghĩa từ

Tiếng Nhật là ngôn ngữ đếm nhịp (Mora / 拍): mỗi kana cỡ thường khi không ghép với kana nhỏ, mỗi ん, mỗi っ nhỏ và phần kéo dài của nguyên âm thường được tính là 1 phách:

• Đọc thiếu hoặc thừa 1 nhịp có thể biến thành từ khác: おじさん /ojisan/ (chú/bác - 4 nhịp) khác おじいさん /ojīsan/ (ông - 5 nhịp); きて /kite/ (hãy đến - 2 nhịp) khác きって /kitte/ (tem thư - 3 nhịp).

📖 Các cách đọc của số 4, 7, 9

Số đếm tiếng Nhật từ 1 đến 10 chủ yếu dùng âm Hán Nhật (On'yomi), trong đó số 4 (よん / し), số 7 (なな / しち) và số 9 (きゅう / く) có các cách đọc thường dùng sau:

• Trong giao tiếp hiện đại, người Nhật ưu tiên dùng よん (4), なな (7), きゅう (9) khi ghép với các đơn vị đếm để tránh nhầm âm với し (死 - tử), しち (dễ nhầm với いち 1) và く (苦 - khổ).
• Khi ghép với 百 (hyaku), 千 (sen) hoặc một số lượng từ, nhiều số bị biến âm: 三百 さんびゃく, 六百 ろっぴゃく, 八百 はっぴゃく, 三千 さんぜん, 八千 はっせん.