📖 Giới thiệu khóa học

Dành cho người học Kanji muốn nắm trước các bộ thủ mang nghĩa hay gặp, rồi dùng bộ để đoán nhóm nghĩa của chữ mới.

Danh sách 48 bộ và 5 nhóm nghĩa lấy từ bài "汉字表义部首的范畴化与对外汉字教学研究" của Cui Jinming (崔金明), đăng trên Sinologia Hispanica 4(1), 2017, trang 63-80. Bài viết cho tiếng Trung; khóa dùng lại danh sách của bài, đây không phải danh sách chọn theo chữ Nhật.

Tri ân:

Xin tri ân tác giả Cui Jinming (崔金明) đã công bố bài nghiên cứu và danh sách 48 bộ mà khóa này dựa vào.

Số chữ trên thẻ: tính riêng cho tiếng Nhật, là số chữ trong 2.136 chữ Jōyō có bộ tra cứu đó theo trường bộ Khang Hy (classical) của KANJIDIC2. Vì vậy số trên thẻ khác số trong bài: bộ 木 có 126 chữ thường dùng theo bài và 85 chữ Jōyō trên thẻ.

Ô phát âm: Ô phát âm ghi tên bộ bằng kana kèm romaji; đây không phải cách đọc chung của mọi Kanji chứa bộ đó.

Cách xếp thẻ: Khóa chia 6 chủ đề. Năm chủ đề đầu theo năm nhóm trong phần kết luận của bài; chủ đề "Các bộ còn lại" do khóa xếp. Trong mỗi chủ đề, thẻ xếp theo số chữ Jōyō, nhiều trước; số bằng nhau thì theo số bộ.

Ghi chú mỗi thẻ nêu số thứ tự trong 214 bộ Khang Hy, số nét, số chữ Jōyō và ý nghĩa của bộ. Bộ có nhiều dạng thì mặt thẻ ghi đủ, ngăn bằng dấu chấm phẩy; gõ dạng nào cũng được.

📖 Cách học theo nhóm nghĩa

Bài xem mỗi bộ biểu nghĩa là một phạm trù, tức một nhóm nghĩa: mọi chữ có bộ đó đều thuộc nhóm. Chữ có nghĩa càng gần bộ thì càng dễ học, nên bài chia chữ trong nhóm thành nhiều tầng và học từ tầng trên xuống.

Nghĩa chung của bộ gọi là thuộc tính điển hình (典型属性). Đây là ví dụ của bài với bộ 木, ghi theo dạng chữ Nhật (树 thành 樹):

樹 là nguyên mẫu, các chữ liên quan đến cây ở tầng 2, còn 某, 相, 楚 không nối trực tiếp được với nghĩa cây nên ở tầng 3. Bài nói có thể chia tiếp các tầng sau; ví dụ này dừng ở tầng 3.

Bảng trên giữ nguyên cách xếp của bài. Khi đếm số chữ, khóa theo KANJIDIC2: 相 thuộc bộ 目, còn 楚 không nằm trong 2.136 chữ Jōyō.

Bài còn có ví dụ bộ 口, nhưng khóa không chép vì các chữ trong ví dụ đó chọn theo từ tiếng Trung.

Bài còn gom các bộ thành nhóm lớn hơn, như thực vật hay cơ quan, và đề nghị mỗi nhóm là một đơn vị học tập trung, bắt đầu từ các bộ tượng hình dễ nhìn. Các chủ đề của khóa làm theo cách này.

Bài chỉ chia tầng cho 木 và 口. Ba từ ví dụ trên mỗi thẻ do khóa chọn, ưu tiên từ gần nghĩa của bộ.

📖 Bảng 48 bộ

Số trong bảng là số chữ Jōyō thuộc bộ, tính theo KANJIDIC2, không phải số trong bài. Bảng sắp từ nhiều đến ít; số bằng nhau thì theo số bộ.

Bộ nào trong bài ghi dạng giản thể thì khóa ghi dạng Nhật: 纟 thành 糸, 贝 thành 貝, 车 thành 車, 页 thành 頁, 马 thành 馬, 鸟 thành 鳥. Thứ tự khác bài vì số chữ được tính lại.

Bài viết 艹 và ㄔ; bảng ghi 艸 và 彳 theo dạng chính trên mặt thẻ. Tên Hán Việt trong bảng do khóa thêm.

土 và 大 có trong danh sách 48 bộ nhưng không có trong danh sách 149 bộ của bài; bài không giải thích chỗ này.

📖 Dạng cũ, dạng mới và giản thể

Một chữ Hán có thể có nhiều cách viết, vì Nhật và Trung Quốc đơn giản hóa chữ riêng với nhau.

• Dạng cũkyūjitai (旧字体), dạng chữ cũ của Nhật, thường gần với chữ trong Khang Hy tự điển; nhiều dạng tương ứng với phồn thể Trung Quốc.
• Dạng mới của Nhậtshinjitai (新字体), dạng đơn giản hóa dùng ở Nhật: danh sách Đương dụng Hán tự (当用漢字) năm 1946 đã có một phần dạng chữ giản hóa, Bảng tự thể (当用漢字字体表) năm 1949 quy định dạng chữ chuẩn.
• Giản thể Trung Quốcdạng đơn giản hóa theo Phương án giản hóa chữ Hán công bố năm 1956, được hệ thống hóa thành Bảng tổng hợp chữ giản thể năm 1964.

So sánh các chữ liên quan đến bộ trong khóa:

Một số hình bộ có dạng truyền thống và dạng hiện hành khác nhau. Đây là xu hướng ở chữ in, không áp dụng tuyệt đối cho mọi chữ:

• 艹chữ in Nhật thường dùng 3 nét; dạng truyền thống ⺿ 4 nét gặp ở một số bản in.
• 礻ở chữ đã đơn giản hóa như 社, dạng cũ viết như 示 ở bên trái; một số chữ ngoài bảng thường dùng và tên riêng vẫn giữ dạng này.
• 飠phần 飠 của 飲 viết 8 nét, dạng cũ 飮 có phần 𩙿 viết 9 nét; dạng 9 nét vẫn gặp ở một số chữ in.
• 糸, 虫khi đứng riêng, 糸 là dạng mới của 絲, 虫 là dạng mới của 蟲; chữ ghép không tự động đổi theo, một số chữ đổi ở phần khác (經 thành 経, 螢 thành 蛍).

Khóa ghi dạng dùng ở Nhật: mặt thẻ gồm dạng chính và các dạng khác của bộ, ví dụ 艸; 艹; ⺿. Từ ví dụ và số chữ Jōyō theo dạng mới hiện hành. Các dạng giản thể riêng của Trung Quốc không đưa lên mặt thẻ.

📖 Bộ chỉ thực vật

Bài xếp 木, 艸, 禾, 竹 vào nhóm thực vật (植物类); bài ghi 艸 ở dạng 艹.

Bảng ý nghĩa của bài tả: 木 giống hình cây, 艹 là hai cây cỏ mọc cạnh nhau, 竹 là hai nhánh lá tre rủ xuống, 禾 là cây ngũ cốc chín rủ bông.

📖 Bộ chỉ cơ quan cơ thể

Bài xếp 口, 手, 頁, 心, 目, 足, 耳, 肉 vào nhóm cơ quan (器官类).

Bảng ý nghĩa của bài tả: 口 giống cái miệng, 手 là bàn tay năm ngón hướng lên, 心 là trái tim, 目 là con mắt dựng đứng, 足 giống bàn chân, 耳 giống cái tai.

Hai bộ cần để ý: 頁 vẽ người có phần đầu nổi bật, nghĩa gốc là cái đầu; ⺼ là dạng của 肉, viết giống 月 nhưng vẽ miếng thịt, không phải mặt trăng.

Theo bảng ý nghĩa của bài, chữ thuộc 心 phần lớn nói về hoạt động trong lòng, chữ thuộc 手 và 足 nói về tay, chân và động tác của chúng.

📖 Bộ chỉ người và động vật

Bài xếp cả chín bộ 人, 大, 尸, 女, 隹, 馬, 鳥, 虫, 犬 vào cùng một nhóm "động vật" (动物类). Khóa gọi là "Người và động vật" vì nhóm có 人, 大, 尸, 女.

Bảng ý nghĩa của bài tả: 人 là người đứng, 尸 là người khuỵu gối, 女 là cô gái quỳ ngồi. Bảng không có dòng cho 大.

隹 và 鳥 đều vẽ con chim, 馬 vẽ con ngựa, 犬 nghĩa gốc là con chó, 虫 liên quan đến loài bò sát và côn trùng.

📖 Bộ chỉ đồ vật

Bài xếp 宀, 力, 糸, 巾, 貝, 車, 玉, 刀, 示, 衣, 广 vào nhóm đồ vật (器物类). Bài không nói lý do xếp từng bộ.

Nhóm này rộng hơn tên gọi. Theo bảng ý nghĩa của bài, 宀 vẽ ngôi nhà, 广 vẽ nhà dựa vào vách núi, 力 vẽ cái cày thời cổ, 示 vẽ bàn thờ có đồ cúng, 貝 vẽ vỏ sò dùng làm tiền, 玉 vẽ sợi dây xâu ba miếng ngọc.

Năm bộ khác trong nhóm vẽ vật quen thuộc hơn: 刀 con dao, 巾 tấm khăn, 衣 cái áo, 車 cỗ xe chiến thời cổ, 糸 sợi tơ.

📖 Bộ chỉ vật tự nhiên

Bài xếp 雨, 水, 火 vào nhóm vật tự nhiên (自然物体类).

Bảng ý nghĩa của bài tả: 水 là dòng nước uốn khúc, 火 là ngọn lửa bốc lên, 雨 là cảnh mưa rơi. 水 có 118 chữ Jōyō, nhiều nhất trong 48 bộ.

📖 Các bộ còn lại

Chủ đề này do khóa tự xếp, không phải một nhóm trong bài. Bài kể năm nhóm rồi kết bằng chữ "vân vân" (等等) và không đặt 13 bộ này vào nhóm nào.

Gồm: 言, 土, 日, 金, 阜, 彳, 田, 山, 攴, 石, 疒, 食, 穴.

Bảng ý nghĩa của bài tả: 日 là mặt trời, 山 là ngọn núi, 田 là đường nhỏ và mương giữa ruộng, 石 là hòn đá dưới vách núi, 阜 là bậc thang hoặc gò đất nhỏ, 攴 là tay cầm gậy gõ, 疒 là người nằm trên giường bệnh, 穴 là hang có cửa, 食 là thức ăn tràn khỏi đồ đựng. 彳 nghĩa gốc là ngã đường, chữ thuộc 言 phần lớn nói về lời nói, chữ thuộc 金 phần lớn liên quan đến kim loại. Bảng không có dòng cho 土.

Các bộ này không có chung một nghĩa, nên khi học cần nhìn nghĩa của từng bộ. 言 đứng đầu chủ đề với 68 chữ Jōyō.